Veilig achter de dijken

3 Mei

Er zijn landen waar de burgers stelselmatig door het regime worden afgeluisterd via de telefoon. Waar de email door de politie wordt bekeken en wordt bijgehouden waar elke burger naar toe belt. Landen waar van elke burger de vingerafdrukken zijn vastgelegd, en van steeds meer inwoners tevens het DNA. Waar de financiële transacties van elke ingezetene worden doorgespeeld aan bevriende regimes. En waar de gangen van mensen worden vastgelegd met eindeloze hoeveelheden camera’s en de handel en wandel van iedereen op elk moment kan worden nagegaan via de mobiele telefoon. Met andere woorden: landen waar iedereen als potentieel crimineel en verdachte wordt behandeld. Welke landen dat zijn? Ik hoor u denken: Iran, Syrië, Libië. China? U heeft ongetwijfeld gelijk, maar er ontbreekt nog een land aan dat rijtje: Nederland.

Big Brother posterMaar ik heb toch niks te verbergen?
Hoe zou u het vinden als bij een inbraak in uw stad de politie uw hele buurt als routinemaatregel aan een huiszoeking onderwerpt, zonder gerechtelijk bevel? Dat kan natuurlijk niet. Uw burgerrechten worden geschonden. Toch gebeurt precies dat, aan de lopende band: verkeersgegevens van uw email, telefoon, surfgedrag et cetera worden op zeer regelmatige basis opgevraagd door politie, justitie en inlichtingendiensten. Nederlanders zijn tevens verreweg het meest afgeluisterde volk ter wereld. En niet eens in percentages, maar in absolute aantallen. Er zijn dus meer telefoontaps geplaatst dan bijvoorbeeld in een enorm (en paranoïde) land als de Verenigde Staten of China. In 2008 waren dat er in ons land (inwonertal 16 miljoen) per dag zo’n 1.700, in de tweede helft van 2007 zijn er in een half jaar 12.491 telefoonnummers afgeluisterd. Ter vergelijking: in de VS (inwonertal 308 miljoen) waren er in het hele jaar 2.208 Amerikanen die afgeluisterd werden door de politie. De verhouding is aardig zoek…

Wat wordt er dan zoal van u bijgehouden? Nou, een hele waslijst. Allereerst elk telefoonnummer dat u belt of waardoor u gebeld wordt. Daarnaast de positie van uw mobiele telefoon (er wordt onderweg voortdurend contact gemaakt met zendmasten, waaruit uw positie met redelijke nauwkeurigheid is te bepalen), u wordt dus gevolgd zonder dat de politie daarvoor de deur uit hoeft. Dan hebben we nog elk webadres dat u bezoekt, de adressen van elke email die u verstuurt of ontvangt en alles waarnaar u goegelt. Verder staan er op veel plekken langs de weg camera’s opgesteld die uw kenteken registreren, worden gegevens over al uw betalingsverkeer uitgewisseld met de inlichtingendiensten in de VS, zijn uw vingerafdrukken geregistreerd in een database toen u uw nieuwe paspoort aanvroeg (dit stopt overigens voorlopig), worden de vluchtgegevens plus een forse hoeveelheid persoonlijke gegevens uitgewisseld met de VS van al uw vakantietripjes en wordt u “preventief” gefotografeerd door de politie wanneer u een voetbalwedstrijd bezoekt. En dan is er nog de stortvloed aan informatie uit gekoppelde bestanden van overheid, gemeente en instellingen.

Kortom, u wordt te pas en te onpas gevolgd, afgeluisterd en verdacht.

PrivacyHoe vang je anders terroristen?
Geen enkel onderzoek heeft tot nu toe aangetoond dat de beschikbaarheid van verkeersgegevens leidt tot het oplossen of voorkomen van misdrijven. Integendeel zelfs. Daarnaast is het kinderlijk eenvoudig voor échte criminelen om te ontkomen aan de afluister- en vastlegdrang van onze opsporingsinstanties, bijvoorbeeld door gebruik te maken van anonieme prepaid-mobieltjes, versleutelde tunnels op internet of andere manieren om de communicatie heimelijk te houden. En voor elke manier die verdwijnt, verschijnen twee nieuwe. De effectiviteit is dus nihil maar ondertussen lopen onschuldige burgers de kans om beschuldigd te worden op basis van een hele berg aan indirect bewijs die — mits op de “juiste” wijze gecombineerd en geïnterpreteerd — kan leiden tot een verdenking van een strafbaar feit.

Vroegâh gebruikten de opsporingsinstanties traditionele methoden en behaalden daarmee prima resultaten. Maar waarschijnlijk onder invloed van de groeiende administratieve last op agenten (minder blauw op straat) en bezuinigingen wordt er gezocht naar makkelijkere manieren van opsporing. Makkelijker, maar veel minder nauwkeurig. Alsof er binnen de visserij wordt overgeschakeld van de werpspeer naar het sleepnet. Met de werpspeer vang je alleen die vis die je op het oog hebt. Met het sleepnet vang je vanalles en nog wat en gooi je terug wat je niet wilt. Helaas is de vis dan vaak al dood: als u onterecht verdacht bent (geweest) van een misdrijf als aanranding of misbruik dan is er een gerede kans dat u uw carrière op uw buik kunt schrijven door de media-aandacht. En wanneer de politie ’s morgens vroeg uw deur openbreekt en u wegvoert met loeiende sirenes is het moeilijk uitleggen aan uw buren dat ze de verkeerde hadden…

Wie heeft dat gedaan?
Europa heeft regels vastgesteld voor retentie van verkeersgegevens. Die retentie is gesteld op 6 maanden. Nederland, als braafste jongetje in de klas, heeft daar 12 maanden van gemaakt, hoewel het de bedoeling was om er zelfs 18 maanden van te maken. Dat was een grote stap. Verder zijn er heel veel kleine stapjes gezet door amendementen op bestaande wetten, door de definities iets op te rekken en door de bestaande wetten domweg te negeren.

Het is allemaal legaal… toch?
In ieder geval het verzamelen van verkeersgegevens is in strijd met artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM): het evenredigheidsbeginsel. Dat is ook de reden dat, ondanks de Europese richtlijn hiertoe, Duitsland (en steeds meer andere Europese landen) niet meedoet aan de bewaarplicht. Verder wordt het Nederlands Parlement met regelmaat misleid zodat wetgeving op valse gronden wordt gemaakt en heeft het Europese Parlement ingestemd met een wet die op het laatste moment nog gewijzigd is zodat deze wijziging niet (op tijd) zou worden gelezen. Bovendien doet de Europese Commissie veel misleidende uitspraken betreffende datarentetie.

Afgezien van de legaliteitsvraag van het verzamelen van verkeersgegevens maakt onze politie op illegale wijze gebruik van deze verkeersgegevens. Per korps zijn enkele agenten gemachtigd om gegevens op te vragen uit de database van het Centraal Informatiepunt Onderzoek Telecommunicatie (CIOT) maar uit onderzoek blijkt dat veel meer agenten daadwerkelijk toegang hebben en ook gebruik maken van deze toegang. In datzelfde onderzoek komt naar voren dat agenten op regelmatige basis buiten het CIOT om rechtstreeks naar de telecomprovider gaan om gegevens op te vragen zonder hiertoe bevoegd te zijn. De minister neemt hier nu wel maatregelen tegen maar indien een korps hier niet aan voldoet, kunnen ze alsnog bij de verkeersgegevens via andere korpsen.

Electronisch Patienten DossierAnders nog?
Het Electronisch Patienten Dossier (EPD) was slecht nieuws voor onze privacy: elke medicus zou op elk moment uw medische gegevens kunnen raadplegen zonder er verantwoording over af te hoeven leggen. Het is naïef om te denken dat die gegevens dan niet misbruikt zullen worden. De privacybezwaren wegen zodoende niet op tegen de medische voordelen van gemakkelijke gegevensuitwisseling. Bovendien bestaat altijd het gevaar dat er belangrijke beslissingen worden gebaseerd op gegevens die niet noodzakelijk correct hoeven zijn (want wie doet de kwaliteitscontrole van de invoer als er zoveel huisartsen, ziekenhuizen en andere medische instellingen betrokken zijn bij de gegevensinvoer?). En dan is het ook nog mogelijk dat uw gegevens worden gebruikt in een marktonderzoek van een farmaceutisch bedrijf, geholpen door een arts. Gelukkig kwam de Eerste Kamer tot datzelfde inzicht en blokkeerde de wet. Maar betekent dat nu dat het helemaal van de baan is? Nee, op regionaal gebied zijn er vele EPD-achtige initiatieven waarvan u niets weet. Uw huisarts kan in de systemen kijken van de lokale ziekenhuizen bijvoorbeeld. Reuze gemakkelijk om die röntgenfoto’s te bekijken die van uw knie zijn gemaakt met de bijbehorende analyse van de radioloog. Maar hieraan kleven uiteraard dezelfde bezwaren als bij het EPD. Er zou eigenlijk een melding moeten komen zodra er gegevens geraadpleegd worden, bijvoorbeeld een brief of email naar uw adres. Zodoende weet u welke medicus van welke instelling welke gegevens over u heeft geraadpleegd en kunt u zo zelf het overzicht houden. Maar dan zou u ongerust worden, dus dat wordt niet gedaan. Wat niet weet wat niet deert?

Als burger kun je hiertegen weinig uitrichten. Weinig, maar niet niks. Organisaties als Bits of Freedom, Electronic Frontier Foundation en European Digital Rights Initiative proberen de bewustwording bij burgers en het wetgevend gedrag bij politici te beïnvloeden om ervoor te zorgen dat onze burgerrechten en privacy minder te grabbel wordt gegooid. U kunt natuurlijk zelf ook stemmen op een partij die uw rechten en privacy serieus neemt.

Ben je gefrustreerd of zo?
Het baart mij zorgen dat wij als Nederlanders onze privacy op zo’n grote schaal hebben ingewisseld tegen schijnveiligheid. Ik hoop dan ook van harte dat er meer bewustwording ontstaat over ons ernstige gebrek aan privacy en wat we hebben gewonnen door al die gegevens aan politie, justitie en inlichtingeninstanties te geven. Het is heel geleidelijk gegaan en daardoor hebben we niet gemerkt dat het mis was, net als die kikker die je de tijd geeft om aan het hete water te wennen tot het uiteindelijk kookt. Hoe zorgen we dat we onze privacy weer terugkrijgen? En hoe zorgen we dat er weer wordt geïnvesteerd in de kwaliteit bij politie en justitie in plaats van in sleepnetten? Begrijp me niet verkeerd, ik heb heel veel respect voor onze lange arm van de wet, maar er zijn schokkende gevallen bekend van hoe het mis kan gaan als we ons rechtssysteem niet op het rechte pad houden: de Twee van Putten, de IRT-affaire en de zaak-Lucia de B. zijn slechts drie bekende voorbeelden van hoe mis het kan gaan. Maar ik ben een optimist, dus ik reken erop dat we hier lering uit trekken en het uiteindelijk beter wordt.

Zoals Benjamin Franklin ooit zei: “Any society that would give up a little liberty to gain a little security will deserve neither and lose both”. Of, zoals Kurt Cobain het verwoordde: “Just because you’re paranoid doesn’t mean they’re not after you”.

Links
10 fabels: http://www.bof.nl/verkeersgegevens_3.html
Video: http://dewy.fem.tu-ilmenau.de/CCC/23C3/video/23C3-1609-en-data_retention_update.m4v
Internationaal betalingsverkeer: http://www.geencommentaar.nl/2011/03/23/nederlands-parlement-misleid-in-swift-kwestie/
en http://www.nrc.nl/nieuws/2011/03/19/nederland-heeft-route-voor-delen-banktgegevens-met-vs/
Kentekenherkenning: http://www.security.nl/artikel/32240/1/CBP%3A_Politie_schendt_privacy_met_kentekenherkenning_.html
Fotograferen bij het stadion: http://www.security.nl/artikel/31227/1/Politie_schond_privacy_met_preventief_fotograferen.html
Zoeken in verkeersgegevens: https://www.bof.nl/2005/07/20/data-mining-en-verkeersgegevens/
en http://webwereld.nl/nieuws/106505/politie-overtreedt-wet-bij-opvragen-telecomdata.html
en http://www.nrc.nl/nieuws/2011/04/28/cbp-constateert-ook-overtredingen-bij-opvragen-gegevens-door-politie

Update
Overigens wordt de Wet Bescherming Persoongegevens verder opgerekt. Het kabinet stemde hier op 29 april 2011 mee in. Er kan geen beroep meer worden gedaan op de geheimhoudingsplicht van artsen en advocaten en het cameratoezicht wordt verder gestimuleerd doordat de meldplicht naar het CBP vervalt en de bewaartermijn van videobeelden wordt opgerekt van 24 uur naar 4 weken.

Vijf redenen waarom je wel degelijk iets te verbergen hebt!

Wat vindt u? Geef uw mening hieronder, laat een opmerking achter!

Advertenties

Eén reactie to “Veilig achter de dijken”

  1. Coen den Hertog 2 juni 2011 bij 23:48 #

    Erg goed onderbouwd stuk waar ik mij niet eens zo bewust van was. Ik ben er van geschrokken en ga zeker hiertegen in protest middels de daarvoor opgerichte belangengroepen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: